ಕರ್ನಾಟಕದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ನಾಯಕರು (KPSC GK)

ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡುಗೆ ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಮೊದಲ ದಂಗೆ (1824, ಕಿತ್ತೂರು) ಮತ್ತು ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ (1942, ಈಸೂರು) ರಾಜ್ಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಹೋರಾಟಗಾರರ ತ್ಯಾಗವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದೆ.

🔹 ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಮತ್ತು ಬಿರುದುಗಳು:

• 1️⃣ ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ (1778–1829) ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. 1824 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ 'ದತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ' (Doctrine of Lapse) ನೀತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಹೋರಾಡಿದರು.
• 2️⃣ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ (1798–1831) ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಗುರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಇವರ ತ್ಯಾಗವು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನರಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ನೀಡಿದೆ.
• 3️⃣ ಮೈಲಾರ ಮಹಾದೇವಪ್ಪ (1911–1943) ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಅನುಯಾಯಿ. ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರ ಗುಂಡಿಗೆ ಬಲಿಯಾದರು. ಇವರನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಾಂಧಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• 4️⃣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹುಲಿ: ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರನ್ನು ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಬಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರ.
• 5️⃣ ಅಲೂರು ವೇಂಕಟರಾವ್ (1880–1975) ಕರ್ನಾಟಕ ಏಕೀಕರಣ ಚಳವಳಿಯ ಪಿತಾಮಹ. ಇವರ ಕೃತಿ 'ಕರ್ನಾಟಕ ಗತವೈಭವ' ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿತು.
• 6️⃣ ಕರ್ನಾಡ್ ಸದಾಶಿವ ರಾವ್ (1881–1937) ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಗಾಂಧಿವಾದಿ. ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಸ್ತುಗಳ ಬಹಿಷ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು.
• 7️⃣ ರಂಗನಾಥ ದಿವಾಕರ (1894–1990) ಖಾದಿ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹುಯಿಲಗೋಳ ನಾರಾಯಣ ರಾವ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಬಿಹಾರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿದ್ದರು.
• 8️⃣ ಅಪ್ಪಾಸಾಹೇಬ ನಂದಕುಮಾರ ಬೆಳಗಾವಿ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಹೋರಾಟಗಾರ. ಉಪ್ಪು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.

📘 ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಪ್ರಮುಖ ಹೋರಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳು:

ಕರ್ನಾಟಕ ಏಕೀಕರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

• ★ ಏಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಧ್ವನಿ: 1890ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿದ್ಯಾವರ್ಧಕ ಸಂಘ ಏಕೀಕರಣದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ.
• ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರು: ಅಲೂರು ವೇಂಕಟರಾವ್, ಶಾಂತಕವಿ, ಗದಗಿನ ಕರೋಡಗಿ ಸಹೋದರರು, ರಂಗನಾಥ ದಿವಾಕರ.
• ★ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ ರಚನೆ: 1956ರ ನವೆಂಬರ್ 1 ರಂದು ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡನಾ ಕಾಯಿದೆಯಡಿ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.
• ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ: ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ 1973ರ ನವೆಂಬರ್ 1 ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ದೇವರಾಜ ಅರಸು.